Mülakatlarda Özel Sorular

Mülakatlarda kimi zaman hepimiz karşılaşmışızdır özelimize, özel hayatımıza yönelik, sorulmaması gereken, ayrımcılık ya da rahatsızlık yaratan sorularla. Bunlardan bazıları:

Evlilik ve Çocuk: Özellikle kadın adaylara yöneltilen sorulardandır evlilik ve çocuk durumu. Evlilikten de önceki süreci, söz-nişan planlarınızı öğrenmek isteyen mülakatçılar çıkabilir. Kadın, evlendiği tarihten itibaren bir yıl içerisinde kendi arzusuyla iş sözleşmesini feshetme hakkına sahiptir. Kıdem tazminatı ödemek, çalışanın evlilik hazırlıklarına yoğunlaşırken işini aksatabileceği ve sonrasında çocuk sahibi olmak isteyebileceği düşüncesi, hamilelikte duygusal nedenlerle ve olası sağlık problemleriyle verimin azalacağı inancı, doğum öncesi-sonrası kullanılabilecek izinler, İş Kanununun artık biraz daha fazla anne çalışanların yanında olması işverenleri korkutur. Son değişiklikler için:

(https://kms.kaysis.gov.tr/Home/Goster/34576 ve http://iskanunu.com/kanun-ve-yonetmelikler/yonetmelikler/analik-izni-veya-ucretsiz-izin-sonrasi-yapilacak-kismi-sureli-calismalar-hakkinda-yonetmelik/ )

“Söz, nişan, evlilik var mı?”, “Evlendikten sonra çalışacak mısınız?”, “Kaç yıllık evlisiniz?”, “Çocuk sahibi olmayı düşünüyor musunuz?” ya da “Yeniden çocuk sahibi olmayı istiyor musunuz?” gibi sorularla adayın gelecek planları sorgulanır. Çiftler evleneli birkaç yıl geçmişse “Siz yakında çocuk sahibi olursunuz.” diye düşünülerek elenip giden adaylar var. İş başvuru formuna –Hamile misiniz? Hamileyseniz doğum yapacağınız tarih?- yazan firma da gördüm. Bazı yöneticiler işe alımlarında erkeğin evli, kadının bekâr olmasını daha çok tercih ediyor.

Mal Varlığı: Yine mülakattan önce iş başvuru formunda “Oturduğunuz ev size mi ait?”, “Evetse, başka eviniz var mı?” sorularına yer veren kurumlar mevcut. Mülakatta ise benzer biçimde “Eviniz kira mı, kendinizin mi?” gibi evlilik programında hissettiren sorular sorulabiliyor. Finansal durumunuzu öğrenmek için borcunuza, kredi geçmişinize ve ek gelirinize dair bilgi almak isteyenler olabiliyor.

Aile: Mülakatın giriş ve gelişme bölümlerinde rahatlatmak ya da bilgi almak amacıyla aile ile ilgili sorulara cevap istenebiliyor. “Ailenizle mi yaşıyorsunuz?”, “Aileniz/Eşiniz ne iş yapıyor?”, “Aileniz hayatta mı?” gibi… Unutulmaması gereken, aile kavramının özel olduğu ve sorularda dikkatli olunması gerektiği. Kişinin ailevi problemleri olabilir, yakın zamanda ebeveyn kaybı yaşamış olabilir, zor dönemlerden geçiyor olabilir. Derine inip üzüntüsü katlanmamalı. Ailesinin mesleğiyle ilgili küçümseyici tavır alma, boşanmalarda “Neden ayrıldınız, ne kadar süre evli kaldınız?” soruları olmamalı.

Siyasi Görüş, Mezhep, Dini İnanç: “Cumaya gider misiniz?”, “Oruç tutar mısınız?” “Dindar biri misiniz? … Aday yabancıysa sinagogla kiliseyle ilişkisi, gidip gitmediği bilgisi istenemez. Mağazacılıkta uzun yıllardır faaliyet gösteren firmada adaya mezhebine dair soru yöneltildiği gazetelere ve sosyal medyaya yansımıştı. “İdeojiniz nedir?”, “Parti üyeliğiniz var mı?”, “Sizi işe alsak şu partiye üye olur musunuz?” yine sorulamayacak sorulardan.

Tercihler: Adayın cinsel tercihine ve yaşamına yönelik sorular Anayasa’nın 20. maddesine aykırıdır, özel hayata müdahaledir. (Herkes, özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir.) Ayrıca bekâr anne olan, ev arkadaşı karşı cins olan adaylara da mülakatta bu konu ile ilgili sorular sorulması, kötülenmesi hoş olamaz.

Sendika Üyeliği: Sendika üyeliği adayın iş görüşmesinden elenmesi için geçerli bir neden ekran-goruntusu-68değildir. Üye olup olmadığı, üyelikten çekilip çekilmeyeceği sorulamaz. Anayasa ve Sendikalar Yasası’na göre: -Hiç kimse sendikaya üye olmaya veya olmamaya zorlanamaz. – İşçi veya işveren, sendikada üye kalmaya veya üyelikten ayrılmaya zorlanamaz.

Cinsiyet: Kadınlara; “Bu iş erkek işi, siz yapabilir misiniz?”, “Sizce kadından yönetici olur mu?”, erkeklere; ”Kadın yönetici ile çalışabilir misiniz?” gibi cinsiyet ayrımcılığı olan soru cümleleri kesinlikle kurulmamalı.

Dış Görünüş: ekran-goruntusu-69Eğer işle ilgisi varsa bilgi alınmak istenebilir. Ancak işten bağımsız biçimde boy- kilo bilgisi, saç rengi, sakal durumu vs. konuların mülakatta yer almasına gerek yoktur. Yetkinlik ve deneyimlerin ortaya çıkarılması hedeflenmelidir. Otomotiv sektöründe faaliyet gösteren, markaların satışını – satış sonrası hizmetlerini yapan bir firmaya mülakata gitmiştim. Pozisyon özlük işleri ve bordro ile ilgiliydi. Satış kısmı için dış görünüşe önem verdiklerinden ve genellikle o bölüm için işe alım yaptıklarından başvuru formunda boy-kilo bilgisi de isteniyordu. Bordroyla alakasız bulduğumdan boş bırakmıştım. Mülakatta sorumlu kişi tekrar sorarak öğrenmek istemişti, bildiğim kadarıyla belirttim. Söylediğimden 1 cm eksiğini söyledi. “Sizin boyunuz şu kadardır” diye. Boyumun ölçüsünü almıştım o gün 🙂

ABD’de ayrımcılık; üzerinde durulan, hassasiyet gösterilen bir konu ve ayrımcılık içeren soruların mülakatlarda sorulması yasal değil, uygunsuz bulunuyor. Cinsiyet, yaş, ırk, din, köken, özür durumu, sağlık problemleri sorulamıyor. Örneğin; kişi aksanlı konuşuyorsa “İngilizce ana diliniz mi?” gibi… Bizde ise bolca soruluyor böyle sorular. “Şiveniz var, memleketiniz neresi, Kürt müsünüz?” vs. cümleler kuruluyor. Yaş, iş ilanında yazıyor, şu yaşın üzerindeki kişiler başvurmasın diye. Burcuna kadar soran var iş görüşmesinde 🙂

Esas olan yargılayan, yaralayan, kurumdan ve pozisyondan soğutan sorular yerine; işle alakası olan, adayı daha yakından tanımaya yönelik sorular sorulması. Bu tarz sorularla karşılaştıysak ve rahatsızlık duyduysak yanıtlamamayı tercih edebiliriz. Önemli olan üslubumuza dikkat ederek ılımlı ve sakin davranarak sorunun işle bağlantısından emin olarak kararımızı vermek. Mülakatı yapan kişi kendini tam olarak ifade edememiş de olabilir. Bir anda celallenmeyelim :). Soruyu iyice anladıktan sonra seçimimizi yapalım. Ayrımcı bir tutum varsa da yasal olarak uygun olmadığını belirtelim.

Birlikte gelişebilmek dileğiyle,

Pınar Şahin

Yararlanılan Kaynaklar:

https://www.tbmm.gov.tr/anayasa/anayasa82.htm

http://iskanunu.com/portal/wp-content/uploads/2012/03/2821-sayili-sendikalar-kanunu.pdf

http://advice.careerbuilder.com/posts/illegal-interview-questions-employers-may-not-know-theyre-asking

http://blog.workible.com.au/

http://www.businessinsider.com/

Mülakatlarda Özel Sorular” üzerine 2 yorum

  1. Cihan Demirdaş dedi ki:

    Makaleyi okuyunca aklıma geldi. Mülakat için gittiğim bir holding iştirakinin İK Müdürü kız arkadaşımla nerede nasıl tanıştığımı sormuştu. Sanane yahu? diyemedim

    Beğen

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Log Out / Değiştir )

Connecting to %s